Proponowany kontekst
Makbet · William Shakespeare
Na decyzję Makbeta wpływają przepowiednie, namowa żony i polityczna okazja, lecz zbrodnia staje się możliwa dzięki jego własnej ambicji. Czynniki zewnętrzne nie znoszą odpowiedzialności.
Oficjalna treść CKE Sprawdź źródło ↗
40
Zbrodnia i kara · Fiodor Dostojewski
Co może determinować ludzkie postępowanie? Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Etap 1
Spróbuj sam, zanim zobaczysz opracowanie.
Zapisz krótkie hasła. Nie muszą brzmieć idealnie — chodzi o uchwycenie własnego kierunku odpowiedzi.
Szkic zapisuje się automatycznie na tym urządzeniu.
Etap 2
Co właściwie musisz udowodnić?
Należy pokazać współdziałanie wielu czynników: warunków społecznych, idei, emocji, cech charakteru i relacji, nie sprowadzając decyzji do jednej przyczyny.
Przykładowa teza
Porównaj ją ze swoim stanowiskiem.
Ludzkie postępowanie kształtuje splot warunków zewnętrznych i wewnętrznych przekonań, lecz nawet silny wpływ biedy, ideologii czy otoczenia nie usuwa osobistej odpowiedzialności.
To jedna z możliwych, dobrze sformułowanych tez — nie wzór do mechanicznego zapamiętania.
Etap 3
Zbuduj argument, nie streszczenie.
1
Twierdzenie
Zbrodnia Raskolnikowa wynika zarówno z nędzy i izolacji, jak i z jego pychy oraz teorii jednostki nadzwyczajnej.
2
Materiał z lektury
- Bohater żyje w skrajnie trudnych warunkach, porzuca studia i obserwuje cierpienie ludzi takich jak rodzina Marmieładowów.
- Uznaje lichwiarkę za osobę szkodliwą i wyobraża sobie, że jej majątek mógłby zostać użyty dla dobra innych.
- W artykule dzieli ludzi na zwyczajnych i nadzwyczajnych, którym przypisuje prawo przekraczania norm w imię wielkiego celu.
- Po zbrodni przyznaje, że chciał także sprawdzić, czy sam należy do ludzi zdolnych „przekroczyć” moralną granicę.
3
Co to udowadnia?
Bieda tworzy presję i dostarcza racjonalizacji, ale nie wyjaśnia wszystkiego: inni ubodzy bohaterowie nie dokonują morderstwa. Decydujące znaczenie ma sposób, w jaki Raskolnikow interpretuje sytuację i własną wyjątkowość.
Test argumentu:
Jeśli usuniesz ostatnie wyjaśnienie i zostanie tylko ciąg wydarzeń,
prawdopodobnie streszczasz zamiast argumentować.
Etap 4
Dobierz kontekst, który naprawdę pracuje.
Nie wystarczy wymienić tytułu. Powiedz, co porównanie wnosi do Twojego wniosku.
Proponowany kontekst
Inny świat · Gustaw Herling-Grudziński
System łagrowy celowo podporządkowuje zachowanie głodowi, wyczerpaniu i strachowi. Ekstremalne warunki ograniczają wolność wyboru, choć nie niszczą jej w każdym przypadku całkowicie.
Zdanie łączące: „Ten kontekst pokazuje podobny / odmienny mechanizm, ponieważ… Dzięki porównaniu widać, że…”
Etap 5
Rozpoznaj pułapkę i popraw odpowiedź.
Najczęstszy błąd
Wskazanie jednej przyczyny, na przykład biedy, i przedstawienie jej jako pełnego usprawiedliwienia morderstwa.
Raskolnikow zabił lichwiarkę, ponieważ był biedny i potrzebował pieniędzy.
Nędza i obserwacja krzywdy tworzą tło zbrodni, lecz o czynie przesądza również pycha Raskolnikowa oraz potrzeba sprawdzenia teorii, która rzekomo stawia wybitną jednostkę ponad prawem.
Etap 6
Ułóż siedmiopunktowy plan i powiedz go na głos.
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
Stoper wypowiedzi
Mów pełnymi zdaniami. Nie czytaj szkicu.
05:00
Pełne ćwiczenie: ustawiliśmy 5 minut swobodnego mówienia.
Etap 7
Sprawdź, czy odpowiedź jest gotowa.
Pytania, które może zadać komisja
Przygotuj krótkie dopowiedzenia.
- Czy bieda jest główną przyczyną zbrodni?
- Co Raskolnikow chce udowodnić samemu sobie?
- Czy człowiek zawsze odpowiada w takim samym stopniu za decyzje pod presją?
Gotowe? Zapisz wynik ćwiczenia.
Możesz oznaczyć pytanie jako przećwiczone albo zostawić je do powtórki.
Maturalne Słuchowisko
Potrzebujesz pełnego omówienia?
Posłuchaj odpowiedzi w Maturalnym Słuchowisku.
Dalsze przygotowania
Pytania jawne to tylko jedna część matury.
W kompletnym kursie przygotujesz się do całej matury pisemnej — od epok i lektur po notatkę syntetyzującą i wypracowanie.
Link do kursu zostanie uzupełniony w konfiguracji.