Proponowany kontekst
Rok 1984 · George Orwell
Partia łamie Winstona przez ból, strach i manipulację, aż zmusza go do zdrady Julii oraz przyjęcia narzuconej prawdy. Zniewolenie osiąga cel, gdy władza zmienia wnętrze człowieka.
Oficjalna treść CKE Sprawdź źródło ↗
58
Inny świat (fragmenty) · Gustaw Herling-Grudziński
Konsekwencje zniewolenia człowieka. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Innego świata Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Etap 1
Spróbuj sam, zanim zobaczysz opracowanie.
Zapisz krótkie hasła. Nie muszą brzmieć idealnie — chodzi o uchwycenie własnego kierunku odpowiedzi.
Szkic zapisuje się automatycznie na tym urządzeniu.
Etap 2
Co właściwie musisz udowodnić?
Należy omówić konsekwencje fizyczne, psychiczne, społeczne i moralne oraz pokazać, że system dąży do przejęcia kontroli nie tylko nad ciałem, lecz także nad myśleniem i relacjami.
Przykładowa teza
Porównaj ją ze swoim stanowiskiem.
Długotrwałe zniewolenie niszczy ciało, poczucie czasu, zaufanie i moralną autonomię człowieka, ale pojedyncze akty solidarności lub sprzeciwu dowodzą, że system nie zawsze zdobywa pełną władzę nad osobą.
To jedna z możliwych, dobrze sformułowanych tez — nie wzór do mechanicznego zapamiętania.
Etap 3
Zbuduj argument, nie streszczenie.
1
Twierdzenie
Łagier wykorzystuje głód i pracę ponad siły, aby sprowadzić więźnia do biologicznej walki o przetrwanie oraz osłabić więzi z innymi.
2
Materiał z lektury
- Wysokość racji żywnościowej zależy od wykonania normy, choć niedożywiony więzień ma coraz mniej siły do pracy.
- Wyczerpanie prowadzi do chorób, utraty sprawności i trafienia do kategorii ludzi uznanych za mało użytecznych.
- Głód sprzyja donosicielstwu, kradzieży, wykorzystywaniu słabszych i rozpadowi solidarności.
- Kostylew okalecza rękę, aby nie pracować dla systemu, a jego tragiczny los pokazuje cenę desperackiej obrony wewnętrznej wolności.
3
Co to udowadnia?
Zniewolenie tworzy błędne koło: słabsza praca oznacza mniej jedzenia, a mniej jedzenia dalsze osłabienie. System chce, by więzień sam uznał przetrwanie za jedyne kryterium, dlatego sprzeciw ma znaczenie moralne, choć może zakończyć się klęską fizyczną.
Test argumentu:
Jeśli usuniesz ostatnie wyjaśnienie i zostanie tylko ciąg wydarzeń,
prawdopodobnie streszczasz zamiast argumentować.
Etap 4
Dobierz kontekst, który naprawdę pracuje.
Nie wystarczy wymienić tytułu. Powiedz, co porównanie wnosi do Twojego wniosku.
Proponowany kontekst
Proszę państwa do gazu · Tadeusz Borowski
Nazistowski obóz również uzależnia przeżycie od podporządkowania się systemowi i zobojętnienia na cudze cierpienie. Człowiek staje się narzędziem mechanizmu, którego sam jest ofiarą.
Zdanie łączące: „Ten kontekst pokazuje podobny / odmienny mechanizm, ponieważ… Dzięki porównaniu widać, że…”
Etap 5
Rozpoznaj pułapkę i popraw odpowiedź.
Najczęstszy błąd
Ograniczenie konsekwencji do głodu i śmierci albo odwrotne twierdzenie, że każdy więzień niezależnie od warunków mógł bez przeszkód zachować pełną wolność moralną.
Więźniowie byli głodni, ciężko pracowali i przez to stawali się złymi ludźmi.
System celowo łączy głód z normami pracy, aby osłabić ciało i podporządkować decyzje potrzebie przeżycia; moralna degradacja jest więc zaplanowaną konsekwencją zniewolenia, a nie wrodzoną cechą więźniów.
Etap 6
Ułóż siedmiopunktowy plan i powiedz go na głos.
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
Stoper wypowiedzi
Mów pełnymi zdaniami. Nie czytaj szkicu.
05:00
Pełne ćwiczenie: ustawiliśmy 5 minut swobodnego mówienia.
Etap 7
Sprawdź, czy odpowiedź jest gotowa.
Pytania, które może zadać komisja
Przygotuj krótkie dopowiedzenia.
- Dlaczego głód jest narzędziem władzy?
- Czy Kostylew wygrywa walkę o wolność?
- Jak odróżnić moralną ocenę czynu od oceny człowieka działającego pod skrajnym przymusem?
Gotowe? Zapisz wynik ćwiczenia.
Możesz oznaczyć pytanie jako przećwiczone albo zostawić je do powtórki.
Maturalne Słuchowisko
Potrzebujesz pełnego omówienia?
Posłuchaj odpowiedzi w Maturalnym Słuchowisku.
Dalsze przygotowania
Pytania jawne to tylko jedna część matury.
W kompletnym kursie przygotujesz się do całej matury pisemnej — od epok i lektur po notatkę syntetyzującą i wypracowanie.
Link do kursu zostanie uzupełniony w konfiguracji.